Blacha walcowana na gorąco czy na zimno - jak dobrać

1. Blacha walcowana na gorąco czy na zimno - podstawowa różnica

Blacha walcowana na gorąco (HR) to wyrób płaski uformowany walcami w temperaturze powyżej punktu rekrystalizacji stali, bez dodatkowej obróbki na zimno zmieniającej strukturę materiału - ma chropowatą powierzchnię pokrytą zgorzeliną i szerszy zakres tolerancji grubości. Blacha walcowana na zimno (CR) to arkusz przewalcowany ponownie w temperaturze otoczenia z taśmy wcześniej walcowanej na gorąco, co daje gładką powierzchnię bez zgorzeliny, węższe tolerancje wymiarowe i lepszą podatność na tłoczenie. W praktyce zakupowej HR dominuje w grubszych przekrojach konstrukcyjnych, a CR w cienkich blachach przeznaczonych do dalszej obróbki plastycznej.

Walcowanie na gorąco odbywa się w temperaturze rzędu 900-1250°C, czyli powyżej temperatury austenityzacji stali - materiał jest wtedy plastyczny i łatwo zmienia przekrój bez pęknięć. Po wystudzeniu na powierzchni tworzy się cienka warstwa tlenków żelaza, czyli zgorzelina, którą przed malowaniem lub precyzyjnym spawaniem trzeba usunąć śrutowaniem lub trawieniem. Blacha CR nie ma tego etapu - dodatkowe walcowanie na zimno odbywa się bez nagrzewania, dlatego powierzchnia zostaje gładka od razu po procesie. Kto zastanawia się, jak powstają profile z tego samego procesu walcowania na gorąco, znajdzie szersze wyjaśnienie w artykule o profilach gorącowalcowanych.

2. Jakie normy opisują blachę HR i CR?

Blachę walcowaną na gorąco ze stali konstrukcyjnej niestopowej reguluje norma PN-EN 10025-2, a blachę walcowaną na zimno ze stali niskowęglowej do obróbki plastycznej - norma PN-EN 10130. Obie normy określają skład chemiczny, własności mechaniczne oraz zakres grubości wyrobu, ale dotyczą innego przeznaczenia materiału: pierwsza opisuje elementy nośne konstrukcji, druga - blachy przeznaczone do dalszego kształtowania na zimno.

Trzecia pozycja tabeli tłumaczy częste nieporozumienie zakupowe - materiał z normy EN 10111 jest walcowany na gorąco, ale przeznaczony do dalszego kształtowania na zimno, więc "gorącowalcowana" i "do obróbki plastycznej" nie są przeciwieństwami. Gatunek DD11 łączy grubszy zakres HR z podatnością na gięcie, kosztem gorszej jakości powierzchni niż w blachach z normy EN 10130.

3. Jakie grubości i gatunki występują w każdej technologii?

Blacha walcowana na zimno w gatunkach z normy EN 10130 występuje wyłącznie do grubości 3 mm - powyżej tej wartości materiał produkuje się jako HR. Blacha walcowana na gorąco pokrywa cały pozostały zakres, od pojedynczych milimetrów po blachy grube używane w konstrukcjach nośnych.

Gatunek stali i grubość arkusza trzeba dobrać razem - te same milimetry w gatunku S235JR i DC01 zachowują się inaczej pod prasą krawędziową, ponieważ różni je nie tylko obróbka cieplna, ale i skład chemiczny dostosowany do innego procesu. Porównanie gatunków konstrukcyjnych S235, S275 i S355 opisujemy osobno w artykule S235, S275 czy S355 - który gatunek stali wybrać.

4. Kiedy wybrać blachę gorącowalcowaną, a kiedy zimnowalcowaną?

Wybór technologii zależy od trzech czynników: grubości potrzebnej w projekcie, wymagań co do wykończenia powierzchni oraz sposobu dalszej obróbki materiału. Blacha HR sprawdza się tam, gdzie liczy się wytrzymałość i przekrój powyżej 3 mm, a blacha CR tam, gdzie potrzebna jest gładka powierzchnia i precyzyjne gięcie cienkich elementów.

• Konstrukcje spawane, ramy, wsporniki, elementy nośne - blacha HR w gatunku S235JR lub S355J2, z atestem 3.1 dla partii wchodzącej do konstrukcji znakowanej CE.
• Obudowy urządzeń i panele pod malowanie proszkowe - blacha CR w gatunku DC01, z gładką powierzchnią bez zgorzeliny do przygotowania lakierniczego.
• Elementy głęboko tłoczone - blacha CR w gatunku DC03 lub DC04, o podwyższonej tłoczności potwierdzonej normą EN 10130.
• Detale gięte bez wysokich wymagań estetycznych, grubość do 3 mm - blacha HR w gatunku DD11 z normy EN 10111, tańsza alternatywa dla CR przy większej tolerancji wymiarowej.

5. Czym różnią się tolerancje wymiarowe i wykończenie powierzchni?

Blacha CR ma węższe tolerancje grubości i gładszą powierzchnię niż blacha HR o tej samej grubości nominalnej, ponieważ dodatkowe walcowanie na zimno usuwa zgorzelinę i wyrównuje przekrój na całej długości arkusza. Blacha HR ma powierzchnię pokrytą cienką warstwą tlenków żelaza, którą przed malowaniem, cynkowaniem lub precyzyjnym spawaniem trzeba usunąć śrutowaniem albo trawieniem.

Dokładny zakres tolerancji grubości dla obu technologii ustala klasa tolerancji wybrana przy zamówieniu, zgodnie z normą wyrobu - dlatego pozycja zamówienia powinna zawierać nie tylko grubość nominalną, ale i odniesienie do klasy tolerancji, jeżeli projekt tego wymaga. Dla elementów, które trafiają dalej do cynkowania ogniowego, różnice w przygotowaniu powierzchni HR i CR opisujemy w artykule o ocynku ogniowym i galwanicznym.

6. Co mamy w magazynie w Zawadzie

Magazyn główny działa pod adresem Zawada 144, 97-200 Tomaszów Mazowiecki, w województwie łódzkim, od poniedziałku do piątku w godzinach 7:00-16:00. NIP firmy to 7730002877. Wysyłka obejmuje całą Polskę i Europę. Odbiór własny jest możliwy po wcześniejszym umówieniu.

Blacha stalowa w ofercie obejmuje arkusze o grubości od 0,5 mm do 20,0 mm, w gatunkach DC01 oraz S235, w formatach 1000x2000 mm, 1250x2500 mm i 1500x3000 mm. Osobną kategorią jest blacha ze stali S235 w pełnym zakresie grubości do obróbki konstrukcyjnej.

Poza blachą gładką w magazynie jest też blacha ocynkowana oraz blacha ryflowana z wzorem antypoślizgowym, a także pełna oferta stali czarnej - ceowniki, kątowniki, dwuteowniki, płaskowniki i pręty. Materiał spoza aktualnego stanu magazynowego zamawiamy pod klienta, a typ dokumentu kontroli ustala się przy zamówieniu.

7. Co sprawdzić przed zamówieniem - 4 sytuacje

Uczciwy poradnik obejmuje też sytuacje, w których nie jesteśmy właściwym adresem.

1. Cięcie lub gięcie pojedynczej sztuki pod indywidualny kształt. Docinanie i gięcie realizujemy w ramach zleceń produkcyjnych B2B, nie jako serwis detaliczny sztuka po sztuce.
2. Pojedynczy arkusz spoza stanu magazynowego. Materiał spoza magazynu zamawiamy pod klienta w ustalonej ilości minimalnej.
3. Blacha z powłoką lakierniczą w konkretnym kolorze RAL. Asortyment obejmuje blachę czarną, ocynkowaną i ryflowaną - blacha powlekana kolorystycznie do elewacji wymaga innego dostawcy.
4. Materiał "na dziś" na drugim końcu Polski. Wysyłka idzie z jednego magazynu w Tomaszowie Mazowieckim i wymaga czasu przewoźnika.

8. Jak zamówić blachę stalową - 5 kroków

1. Lista pozycji. Gatunek, grubość, format arkusza i ilość.
2. Kontakt. Opiekun działu stali czarnej pod numerem telefonu albo e-mail z listą pozycji.
3. Potwierdzenie. Opiekun potwierdza dostępność materiału w podanej grubości i gatunku oraz dostępność dokumentów kontroli.
4. Oferta. Ceny netto, dostępność i termin ważności; po akceptacji potwierdzenie zamówienia.
5. Dostawa. Wysyłka albo odbiór własny w Zawadzie.

9. Najczęstsze pytania o blachę gorącowalcowaną i zimnowalcowaną

Czy blacha DC01 to to samo co blacha czarna?

Nie do końca. Blacha czarna to potoczne określenie stali bez powłoki ochronnej, niezależnie od technologii walcowania. DC01 to konkretny gatunek stali niskowęglowej walcowanej na zimno wg EN 10130, przeznaczony do obróbki plastycznej - jest jednym z gatunków blachy czarnej, ale nie jedynym.

Czy blachę walcowaną na gorąco można giąć bez pękania?

Tak, przy zachowaniu minimalnego promienia gięcia dobranego do grubości i gatunku. Blacha HR ma większe ziarno i mniejszą podatność na tłoczenie niż CR, dlatego przy ostrych promieniach i cienkich przekrojach lepiej sprawdza się materiał walcowany na zimno.

Jaka jest różnica między blachą HR a blachą ocynkowaną?

HR i CR opisują sposób walcowania, a ocynkowanie to dodatkowa powłoka ochronna nakładana na gotową blachę - czarną lub uprzednio wykonaną w technologii CR. Rdzeń blachy ocynkowanej pochodzi z technologii HR lub CR, w zależności od grubości i przeznaczenia wyrobu.

Czy do konstrukcji spawanej nadaje się blacha zimnowalcowana?

W elementach nośnych znakowanych CE stosuje się blachę HR w gatunkach z normy EN 10025-2, ponieważ norma ta określa własności mechaniczne wymagane dla konstrukcji. Blacha CR w gatunkach DC01-DC04 jest przeznaczona do obróbki plastycznej, nie do elementów nośnych wykonania konstrukcyjnego.

Czy grubsza blacha zawsze oznacza technologię gorącowalcowaną?

Tak, powyżej granicy 3 mm określonej normą EN 10130 blacha walcowana na zimno nie występuje w standardowej ofercie hutniczej. Każda blacha grubsza niż 3 mm pochodzi z procesu walcowania na gorąco, niezależnie od dalszej obróbki powierzchni.

Źródła

• Wyszukiwarka Polskich Norm PKN - PN-EN 10025-2 i PN-EN 10130 (Polski Komitet Normalizacyjny)
• Polski Komitet Normalizacyjny - strona główna

Powiązane produkty i artykuły

• blacha stalowa w ofercie Ulamex
• blacha ze stali S235
• blacha ocynkowana
• blacha ryflowana stalowa
• stal czarna w ofercie Ulamex
• S235, S275 czy S355 - który gatunek stali wybrać - Akademia Ulamex
• Atest 3.1 wg PN-EN 10204 - co to jest i kiedy go wymagać - Akademia Ulamex
• Czym są profile gorącowalcowane? - Akademia Ulamex